Dick Scholing: laatste groet uit Westerbork

(2016-01)   "De laatste groeten"…

Bij mijn buren hangt in de hal van hun woning een lijstje met daarin een geschreven brief. Vaak liep ik daar achteloos aan voorbij. Tot ik van Henk & Roelie Zwiers het verhaal kreeg te horen achter deze brief, gericht aan de ouders van Roelie. Afkomstig van een Joodse familie uit Gieterveen, geschreven op de dag voordat ze vanuit Westerbork op transport werden gezet naar Auschwitz.

De brief is kort, maar bevat een zeer dramatische zinsnede: ‘...de beste en laatste groeten...’

'De laatste groeten’…

Bij mijn buren hangt in de hal van hun woning een lijstje met daarin een geschreven brief. Vaak liep ik daar achteloos aan voorbij. Tot ik van Henk & Roelie Zwiers het verhaal kreeg te horen achter deze brief, gericht aan de ouders van Roelie. Afkomstig van een Joodse familie uit Gieterveen, geschreven op de dag voordat ze vanuit Westerbork op transport werden gezet naar Auschwitz. De brief is kort, maar bevat een zeer dramatische zinsnede: ‘...de beste en laatste groeten...’

Tastbare herinnering

Hoe gemakkelijk en snel we elkaar tegenwoordig een berichtje sturen via internet en sociale media, hoe bijzonder was het vroeger om elkaar iets te vertellen, via een brief. Je moest er even tijd voor vrij maken om de letters aan het papier toe te vertrouwen. Natuurlijk wilde je dat ook nog een beetje netjes doen en zonder al te veel fouten.
Dat kon dan heel belangrijk nieuws zijn, of droevig nieuws of gewoon over dagelijkse dingen. Maar in alle gevallen was en is een brief een document, waarmee je iets in handen hebt als een belangrijke herinnering aan degene die de brief geschreven heeft.

NSB'er

Tijdens de oorlogsjaren zijn in de gemeente Gieten veel Joodse medemensen opgepakt door de bezetter. Dat overkwam ook de bekende familie Salomon Cohen en Lea Gudema. Zij woonden destijds op Bonnerveen 64 in Gieterveen. Zij waren zo arm dat ze op enig moment de huur niet meer konden betalen. De huurbaas -een gevreesde NSB’er- zette ze zonder pardon op straat. De gemeente stelde toen het gezin met 7 kinderen een houten keet ter beschikking. Deze kwam op het erf te staan van de familie Warmink aan de Veenakkers 42 a.

Westerbork

Op 13 augustus 1942 werd het hele gezin Cohen opgehaald en naar Westerbork gebracht. Daar schreef Lea Cohen na korte tijd een brief aan haar buurvrouw Frekie Warmink. Het zou haar laatste brief worden.


“Even wil ik jullie direct schrijven en zal dat wel niet direct weer kunnen doen. We gaan morgen met 1000 naar Polen. Sam is hier ook en de politie heeft alles gedragen. Nu Frekie geef de kinder en Jan en Hinderkie en Eppie en de familie Drent en Pieter Bloem de beste en laatste groeten en nogmaals bedankt voor alles wat jullie voor mij deden. Dus gegroet en dan het beste zij u toegewenst van uw buurvrouw die u niet vergeet en dan hoop ik op een spoedig wederzien in vrede. Uw toegenegen buurvrouw,

Lea en Sam en alle kinder.

Kinderwagen

Ook de 2 oudste kinderen van Salomon en Lea schreven nog een krabbel op de achterkant van de brief. Dochter Frouwkje (14): “ Lieve Frekie en Jan en kinder, moeke heeft gezegd dat je de kinderwagen wel mag verkopen. Geef iedereen een zoen van mij”. En zoon Bennie: “Even wil ik afscheid nemen, hier is alles goed en lekker eten”. Hartelijke groeten Bennie.

Auschwitz

De volgende dag werd het hele gezin met vele anderen op transport gesteld naar Polen. Niemand van het gezin keerde terug uit Auschwitz.

Moeilijk is voor te stellen hoe de dagenlange reis in de afgesloten wagons naar het verre Polen geweest zal zijn. Hebben ze geweten hoe hun toekomst er uit zou zien? Hebben ze geweten wat hun te wachten stond toen ze eenmaal binnen de muren van Auschwitz - Birkenau stonden?

Lea gaf met ’de beste en laatste groeten’ waarschijnlijk het dramatische antwoord op beide vragen...

Gieten, Dick Scholing, mei 2015
 

Terug naar: Persoonlijke notities